KOOLPA

elifsu

Bitkilerin kök ve gövde uçlarında gelişme olayları hızlıdır.Bu nedenle hücre bölünmesi hızlıdır.Bunlara meristematik doku denir.Büyümenin ilerleyen safhalarında bu hücreler bölünme özelliğini kaybederler ve sürekli dokuyu oluştururlar.



MERİSTEM DOKU(BÖLÜNÜR DOKU)

-Doku Hücrelerinin Özellikleri:
*Hücreleri sürekli bölünme yeteneğine sahip olup bitkinin enine ve boyuna büyümesini sağlar
*Doku hücrelerinin metabolizmaları hızlıdır.
*Hücre çekirdekleri büyük,sitoplazmaları fazla,kofulları küçük ve çeperleri incedir.
*Zamanla farklılaşarak Sürekli doku hücrelerine oluştururlar.
*Meristem dokular sayesinde Bitkilerde büyüme sınırsızdır.Hayvansal organizmalarda ise sınırlıdır.
*Meristem doku bitkilerde bulundukları yerlere göre ve kökenlerine göre sınıflandırılabilir.

-Bulundukları Yere Göre :

1-Apikal (Uç)Meristem: Kök , gövde ve yan organların uç kısmında bulunur.
2-İnterkalar(Düğümlerarası)Meristem:Sürekli dokular arasında kalan meristemdir.

3-Lateral (Kambiyum )Meristem:Organların enine büyümesini sağlar.



-Kökenlerine Göre :

-PRİMER MERİSTEM:
Embriyonik dönemdeki bölünme özelliğini bitkinin hayatı boyunca sürdüren dokudur.Kök gövde ve yan organların ucunda bulunur.Bu bölgedeki hücreler sürekli bölünüp çoğaldıklarından dolayı bu noktalara büyüme noktası denir.
Kök ve gövdenin büyüme noktaları dıştan içeri doğru üç bölgeden oluşur.
-Dermatogen:Bu bölgeden Epiderma meydana gelir.
-Periblem:Korteks oluşur.
-Plerom:Merkezi silindir meydana gelir.

-SEKONDER MERİSTEM:
Bazı sürekli doku hücrelerinin , hormonların etkisiyle tekrar bölünme özelliği kazanmasıyla oluşan dokudur.Kambiyum ve Mantar Kambiyumu Sekonder meristem doku çeşitleridir.

KAMBİYUM:Dikotil otsu ve odunsu bitkilerde enine büyümeyi sağlayan meristem hücrelerden oluşur.Kök ve gövdenin yapısında bulunur.(Yaprakta bulunmaz). Bu doku hücreleri;Bol sitoplazmalı,büyük çekirdekli ve bol ribozomlu hücrelerden oluşur.Bir bitkide yaralanan bölgenin bölünen hücrelerle kapanmasını sağlayan doku iseYara Kambiyumudur.

MANTAR KAMBİYUM(FELLOGEN):Ağaçların kabuk bölgesini oluşturan Mantar Kambiyum ise , Mantar dokuyu oluşturur.

SÜREKLİ DOKULAR(DAİMİ DOKULAR)

-Doku Hücrelerinin Özellikleri:
*Primer ve sekonder meristem hücrelerinin bölünme özelliklerini yitirmesiyle,gelişmeleri
ile ve farklılaşmalarıyla oluşur.
*Doku hücrelerinin metabolizmaları yavaştır.
*Hücrelerinin bazıları canlı (epidermis) bazıları ölü (taş hücreler)olabilir.
*Hücrelerinin kofulları büyük,çekirdekleri küçük,çeperleri kalındır.
*Sürekli dokular yapı ve görevlerine göre beş çeşittir.
1 .Temel(Parankima)Doku 2.Koruyucu Doku 3.Destek Doku 4.İletim Doku 5.Salgı Doku



1.TEMEL DOKU(PARANKİMA):
Hücreleri kök , gövde korteksi ve yaprağın mezofil tabakasının daimi hücreleridir.Paran-
Kima;diger bitki dokularının etrafını dolduran ve dokuları birbirine bağlayan canlı hücrelerden oluşur.Yani bitkinin her bölgesinde bulunur.

*Parankima Doku İşlevlerine Göre:

a_)ASİMİLASYON(ÖZÜMLEME)PARANKİMA DOKU:
Özellikle yaprakların mezofil tabakasında bulunan asimleme parankima hücreleri kloroplast bakımdan zengindir.Fotosentez görevindedir.
b_)HAVALANDIRMA PARANKİMA DOKU:
Hücrelerarası boşlukları bol bulunan ve havalandırma fonksiyonu yapan , su ve bataklık bitkilerinde yaygın olarak bulunan parankimadır.
c_)DEPO PARANKİMASI:
Gövde , rizom(toprakaltı gövde)yumru,soğan,meyva,tohum gibi organlarda bulunan su ve besin depo eden parankimadır.
d_)İLETİM PARANKİMASI:
İletim demetleri arsındaki parankimadır.Su ve besin iletiminin saglar.


2 .KORUYUCU DOKU:
Kök , gövde, yaprak ve meyvelerin üzerini örten , bu organları dış çevreye karşı koruyan,dokudur.Ayrıca Kara bitkilerinde su kaybını en aza indirir.Koruyucu Doku Epidermis ve Mantar(periderma) dokudan meydana gelmiştir.

a_)EPİDERMİS:
Otsu bitkilerde ve odunsu bitkilerin genç kısımlarını dış etkenlerden koruyan, genellikle tek sıra hücre tabakasından oluşan , hücrelerinde kloroplast bulunmayan ,hücrelerarası boşlukları bulunmayan dokudur.Bu doku Dermatogen tabakasından köken alır.

Kütikula;Epidermisin üzerinde ve epidermis tarafından salgılanan tabakadır.Mumsu tabaka olduğu için suyu geçirmez.Kütikula toprakaltı yapılarında bulunmadığı gibi kalınlığı bitkinin yaşadığı ortamlara göre de değişmektedir.
Epidermis hücrelerinin bazıları farklılaşarak çeşitli yapıları meydana getirirler,Bunlar;

TÜY:Her bitkinin epidermisinde az-çok tüy bulunur.Epidermis hücrelerinin uzamasıyla meydana gelirler.Tüyler bir yada çok sayılı hücreli olabilir.Tüyler Salgı,Örtü,Tırmanıcı ve Savunma özellikli olabilirler.Tüylerin Görevleri:
-Epidermisin koruyucu görevini desteklerler
-Terlemeyi azaltır ve direk gelen ışığı şemsiye gibi gölge yapar.
-Kökteki emici tüyler su ve madensel tuz alınımını sağlar.
-Salgı (eterikyag)üretir.

STOMA(GÖZENEK):Kütikula ve epidermis bitkinin toprakaltı kısımlarını örtmüştür.Hava ile temasın sağlanması,bitki ile çevre arasındaki ilişkinin devamı için Epidermis hücrelerinden Stomalar farklılaşmıştır.
Stoma sistemi;fasulye şeklinde iki hücreden(bekçi=kilit)meydana gelmiştir.Hücrelerarası stoma açıklığı denilen boşluk vardır.Bekçi hücrelerinin stoma açıklığına bakan çeperleri kalın dış kısma bakan çeperleri ise incedir.

HİDATOD(SU SAVAKLARI):Epidermis yapısında bulunan suyun Damlama(gutasyon)ile atılmasında
Rol oynayan yapılardır.Burada da kilit hücreleri görev yapar ancak stomalarda olduğu gibi acılıp kapanmazlar.Hidatod genellikle yaprak kenarlarında bulunur ve ksilem ile bağlantılıdır.


b_)MANTAR DOKU:
Epidermis hücrelerinin yada parankimanın sonradan bölünme yeteneği kazanmasıyla yani mantar kambiyumundan(fellogen) oluşurlar.
Epidermisten farklı olarak birçok hücre tabakasından meydana gelmiştir.Hücrelerarası boşluk bulunmaz.Bitki sıcak,soguk,mekanik etkilerden koruduğu gibisu ve gaz kaybını engeller.Mantar doku üç kısımdan oluşur.
-Felloderm:Hücreleri canlı gevşek dizilişlidir.
-Fellogen:Mantar dokuyu oluşturur.
-Fellem:Çeperleri kalınlaşmış hücrelerden oluşur.

Mantar doku oluşumu her zaman yüzeyde veya yüzeye yakın yerde olmayabilir.Baz-en derinlerde olabilir.Örneğin;Yaprak dökümü olayında mantar doku oluşumu,yapraksapı ile gövde arasında meydana gelir ve yaprak dökümünde de etkili olmuş olur.

Lentisel (kovucuk):Epidermiste bulunan stomalara karşılık gelir.Mantar dokunun engellediği dış ortamla olan alış-verişi Lentisel sağlar.Burlardan ayrıca az miktarda da ola terleme gerçekleşmektedir.Lentiseller kök gövde ve dallarda bulunur. Lentisellerde acılıp kapanma özelliği yoktur.

3.DESTEK DOKU:

Bitkilerde Destek doku Kollenkima ve Sklarenkima dokularından oluşur.
Otsu bitkilerde, odunsu bitkilerin genç kısımlarında direnç ve desteklik turgor basıncı ile sağlanır.Çok yıllık bitkilerde ise Kollenkima ve Sklarenkima sayesinde gerçekleşir.Bitkiler taç kısımlarını ve dallarını Sklarenkimanın destekliği ve kollenkimanın esnekliği ile taşıyabilirler.

a_)KOLLENKİMA(=PEK DOKU):
Hücreleri canlıdır.Kök , gövde ve yaprakların sap kısımlarında bulunur.Hücre çeperlerinin her tarafında değil kısmen bazı bölgelerinde kalınlaşma görülür.Bu kalınlaşma Lignin (odun özü) birikimi ile sağlanır.İşte çeperdeki bu kalınlaşma;köşelerde olursa köşe kollenkiması (örnek:begonya),karşılıklı çeperlerde meydana gelirse levha kollenkiması (örnek: mürver )adını alır.Ligninin bu şekilde belli bölgelerde birikimi kıvrılma ve esnekliği sağlar.

b_)SKLARENKİMA(=SERT DOKU):
İnce uzun ,çeperleri kalın, uçları sivri hücrelerden oluşan lifler ve eni boyuna eşit olan taş hücrelerinden oluşur.Çeperlerin hücrelerde zamanla kalınlaşmasıyla canlılıklarını yitirirler.Lifler aynı uzunluktaki çelik tel taşıyacak kadar kuvvetlidir, ve bu lifler dokumacılıkta kullanılır.(örnek:kenevir) Taş hücreler ise meyvelerin etli kısımlarında rastlanır.(örnek:armut,ayva,fındık,ceviz).

4 .İLETİM DOKU(VASKÜLER DOKU):

Karada yaşayan bitkilerde köklerden alınan su ve mineraller yaprak ve diğer organlara;fotosentez sonucu oluşan ürünlerinde kök ve diğer bölgelere iletimini sağlayan dokudur.İletimin bir kısmı difüzyon ve aktif taşıma ile ,çoğu ise iletim doku ile sağlanır.İletim doku Floem ve Ksilem olmak üzere ikiye ayrılır.

a_)KSİLEM(ODUN BORU):
Ksilem dört çeşit hücreden meydana gelir.Bunlar;
-Trake:Silindir şeklindeki hücrelerin üst üste gelerek aralarındaki çeperlerin erimesiyle oluşan boru şeklinde yapılardır.
-Trakeit:Uzun silindir veya prizma şeklinde sivri uçlu bağımsız hücrelerdir.Açık tohumlu bitkilerin ksilem dokusunda sadece Trakeit bulunur.Trakeitler Trakelere oranla daha dar borulardır.
*Trake ve Trakeitler cansız , odunlaşmış yapılardır.
-Ksilem Parankiması:Bunlar canlı, sitoplazmaları bol ve özellikle besin depolama işlevi yapan hücrelerdir.
-Ksilem Sklerankiması:İletim dokusunun destek hücreleridir.Çeperleri odunlaşmış uzun hücrelerdir.


b_)FLOEM(SOYMUK BORU):
Fotosentez ürünlerini ileten dokudur.Canlı hücrelerden oluşur.Ksilemde olduğu gibi Floem de dört çeşit hücreden meydana gelir.

-Kalburlu Hücreler:Bu hücrelerde Trake ve Trakeitler gibi uzunca silindir şeklinde canlı hücrelerden oluşur.Aralarındaki çeper tamamen erimediği için kalbur gibi delikler bulunur.
-Arkadaş Hücreleri:Kalbur hücrelerin yanında ince uzun bol sitoplazmalı, küçük kofullu ve iri çekirdekli hücrelerdir.Arkadaş hücreleri ile kalbur hücreleri arasında çok sayıda geçit bölgesi bulunur.
-Floem Parankiması:Uzun parankima hücreleri bu dokuda besin depo eder.
-Floem Sklerankiması:Koruma ve destek görevindedir.


5 .SALGI DOKU

Salgı hücreleri tek yada gruplar halinde diğer dokular içerisinde bulunur.Salgı maddeleri bitkinin metabolik faaliyetleri sonucu oluşur.Bunlar;Enzim ,su, reçine , balözü(nektar), alkoloit, glikoit,eterik yağ ve kristallerdir.Salgı doku eğer epidermiste bulunursa dış salgı ,
İç dokularda bulunursa iç salgı bezleri adını alır.

a_)DIŞ SALGI BEZLERİ:Tüyler ,pullar,hidadot,koku,enzim ve nektertum bezlerinden oluşur.
b_)İÇ SALGI BEZLERİ:Salgılar sitoplazmada oluşup sitoplazma ve kofullarda biriktirilirse bu salgılara hücre içi salgılar denir.Bezler , salgı hücreleri ve süt borularından oluşur.
c_)SALGI BORULARI(SÜT BORULARI):Bazı bitkilerde lateks adı verilen çoğunlukla beyaz bazen sarımtrak bir sıvı bulunur.Lateks taşıyan borularada süt boruları adı verilir.(örnek:Sütleğengiller)

__________________