KOOLPA

elifsu

Eşeyli üreyen bitkiler çiçeklerinde yumurta ve polen oluşumunu gerçekleştirdikten sonra döllenme olayı meydana gelir. Yumurta ve polen dediğimiz gametlerin oluşumu tabi ki mayoz bölünme ile gerçekleşir. Ancak mayozdan sonra ufak tefek farklılıklar oluşur. Öncelikle gametlerin oluşumunu ve sonrasında da döllenmeyi ele alalım.

Polen oluşumu: Erkek üreme hücresi olan polen çiçeğin erkek üreme organı stamenlerde meydana getirilir. Stamenlerin başçık kısmında 2n kromozom taşıyan polen ana hücresi mayoz bölünme ile (n) kromozomlu 4 tane yavru hücre oluşturur. Bu hücreler mayozla oluştukları için haploiddirler. Daha sonra bu haploid hücrelerin çekirdekleri mitoz bölünme ile kendini eşleyerek iki çekirdekli yapıları oluşturur. Bu çekirdeklerin etrafında zarlar oluşur. Çekirdeklerden birisi üreme çekirdeği diğeri de tüp çekirdeği olarak adlandırılır.

Yumurta oluşumu: Çiçeğin pistil denilen dişi üreme organının yumurtalığında oluşun yumurta mayoz bölünme ile oluşur. Başlangıçtaki mayoz bölünme ile oluşan dört çekirdekten kutup hücresi olarak adlandırılan üç tanesi eriyerek kaybolur. Geriye kalan çekirdek peş peşe üç kez mitoz geçirerek yumurtalığın içerisinde sekiz çekirdek oluşur. Embryo kesesi denilen bu yapıdaki sekiz çekirdeğin üç tanesi üst kısma yerleşerek antipot çekirdek, ortadaki ikisi polar çekirdek olarak adlandırılır. Geriye kalan üç çekirdekten ortadaki yumurta yanlarındaki ikisi ise sinerjit çekirdek olarak adlandırılır.

Tozlaşma: Polenlerin pistilin tepecik kısmına taşınması anlamındaki tozlaşma, rüzgar, su ve böcekler vasıtasıyla olabilir.

Döllenme: Tepecikte salgılanan sıvı bitkinin sadece kendi türüne ait polenlerin yapışmasını sağlar. Tepecik kısmına yapışan polen çimlenmeye başlar. Buradaki çimlenme olayı aslında gerçek bir çimlenme olmayıp, polenin tüp çekirdeğinin kontrolü altında tüp oluşturmasıdır. Tepecik kısmından aşağıya doğru uzayarak gelişen tüp dişicik burusundan geçerek embryo kesesinin ağız kısmına kadar gelir. Bu arada üreme çekirdeği mitoz bölünme ile kendini eşler. Embryo kesesinin ağzına kadar gelen tüpün sinerjit çekirdeklere temas etmesiyle uç kısmı delinir. Bu delinmenin sonucunda kendisini eşlemiş olan üreme çekirdekleri kesenin içine geçer. Bu çekirdeklerden birisi yumurta ile birleşerek embryoyu (zigot), diğeri ise ortada bulunan polar çekirdeklerle birleşerek besi dokuyu (endosperm) oluşturur. Bu olay kısaca aşağıdaki gibi formüle edilebilir. ( şekil A, şekil B )

n (sperm) + n (yumurta) --> 2n (zigot)
n (sperm) + (n+n) (polar çekirdekler) --> 3n (besi doku)

__________________