KOOLPA

rockand

ENERJİ VE ÇEVRE

ENERJİ VE ÇEVRE Enerji üretiminin çevre etkil ENERJİ VE ÇEVRE Enerji üretiminin çevre etkileri degisik biçimlerde degerlendirilebilir. Bu degerlendirmeler, her bir kaynak için birim enerji üretimine karsilik gelen kirletici madde tip ve miktarlari, bunlarin çevre ve atmosfer içerisinde dagilimlari, çalisanlarin ve halkin sagligi üzerine etkileri, atigin miktari ve zehirliligi, uzun dönemde çevre ve ekolojik sistemler üzerindeki etkileri açilarindan yapilabilir. Dünya elektrik üretim rakamlari incelendiginde %60 ile en büyük payi fosil yakitlar almaktadir. Fosil yakitlar (kömür, petrol ve dogalgaz), hemen hemen bütün ülkelerde temel enerji üretim kaynagi olarak karsimiza çikarlar. Fosil yakitlarin çevre etkileri göz önüne alindiginda karsimiza sera etkisi asit yagmurlari ve hava kirliligi çikar. Bu tür yakitlardan yanma sonucu enerji elde edildiginde yanma ürünleri (CO2,NOx ve SO2 gibi gazlar), baca gazi olarak atmosfer içinde dagilirlar. Baca gazlari ayrica uçucu kül ve hidrokarbonlari içerirler. Nikel, kadmiyum, kursun, arsenik gibi zehirli metaller de fosil yakitlarin yanmasi sonucu atmosfere atilan diger maddelerdir. CO2, sera etkisi olusumunda etkin rol oynamaktadir. Dünyadaki endüstriyel gelisme öncesi atmosferdeki CO2 konsantrasyonu 280 ppm (milyonda bir ) dolaylarinda idi. Bu konsantrasyon, 1958de 315 ppm ve 1986da 350 ppm düzeyine kadar yükselmistir. Artan CO2 miktari, yerkürenin sicakliginin artmasina neden olmakta, bu da iklim dengelerinin bozulmasina yol açmaktadir. SO2 ve NOx ise esas olarak asit yagmurlarina yol açmaktadir. Atmosferdeki su buhari ile birlesen SO2 ve NOx ise esas olarak asit yagmurlarina yol açmaktadir. Atmosferdeki su buhari ile birlesen SO2 ve NOx sülfürik ve nitrik asit olusturmakta ve bu da dünyanin ekolojik dengesinin bozulmasina neden olmaktadir. Bütün fosil yakit artiklari kis aylarinda pek çok sehrimizi etkisi altina alan hava kirliligine yol açtigini da unutmamaliyiz. Fosil yakitlarin çevre etkileri bunlarla da sinirli degildir. Örnegin kömür madenciligi hem çalisanlara saglik riski getirmekte, hem de ülkemiz için pek yabanci olamayan metan gazi patlamalari nedeni ile ölümlere yol açabilmektedir. Diger bir sorunla da fosil yakit tasimaciliginda karsilasilmaktadir. Petrol tasiyan tankerlerin neden oldugu kazalar yüz binlerce ton petrolün denize yayilmasina neden olmustur. Bunun canli bir örnegini geçtigimiz aylarda Istanbul Bogazinda yasadik. Hidroelektrik santraller ile elektrik üretimi, dünyada toplam elektrik üretimine yaklasik %23 oraninda katkida bulunmaktadir. Hidroelektrik santralleri ile enerji üretimi için uygun cografi kosullarin saglanmasi gerekmektedir. Günümüz kosullarinda kullanilabilir hidroelektrik kapasitenin büyük bir bölümü halihazirda kullanilmaktadir. Hidroelektrik santrallerin çevre ile etkilesimlerine gelince, büyük su rezervuarlarinin olusmasi nedeni ile ortaya çikan toprak kaybi sonucu dogal ve jeolojik dengenin bozulabilmesi olasidir. Bu rezervuarlarda olusan batakliklar da, metan gazi olusumu için uygun bir ortam teskil ederler. Yakin geçmiste barajlarin yikilmasi sonucu meydana gelen kazalar, pek çok kisinin ölümüne neden olmustur. Dünyada elektrik üretimi içinde %17 gibi önemli bir pay, nükleer reaktörler tarafindan saglanmaktadir. Bu oran gelismis ülkelerde çok daha yüksek rakamlara ulasmaktadir. Örnegin fosil yataklari kisitli olan Fransa, elektrigin %70ini nükleer enerji ile saglamaktadir. Nükleer enerjinin çevreye etkisi fisyon ürünü radyoaktif izotoplarin yayilmasi durumunda söz konusu olur. Bunun kötü bir örnegini 1986da Çernobil reaktöründeki kaza ile yasadik. Bu kazanin nedeni türbin kontrolü sirasinda reaktör güvenlik sistemlerinin devre disi birakilmis olmasidir. Çevreye yüksek miktarda radyoaktivitenin salinmasi ise, reaktörün koruma kabinin olmamasindan kaynaklanmaktadir. Bu reaktörün yetersiz tasarimini, günümüzde çalisan 400 ün üzerindeki reaktör için genellemek dogru degildir. Bu reaktörler uzun süredir güvenli olarak çalismaktadirlar. Bütün mühendislik sistemleri gibi nükleer reaktörler de kaza riski tasimakta, eri degisik biçimlerde degerlendirilebilir. Bu degerlendirmeler, her bir kaynak için birim enerji üretimine karsilik gelen kirletici madde tip ve miktarlari, bunlarin çevre ve atmosfer içerisinde dagilimlari, çalisanlarin ve halkin sagligi üzerine etkileri, atigin miktari ve zehirliligi, uzun dönemde çevre ve ekolojik sistemler üzerindeki etkileri açilarindan yapilabilir.