KOOLPA

efe

30 Ekim 1918 de Osmanlı İmparatorluğu'na resmen son veren Mondros Mütarekesine göre; Tebriz ve Bakü ile Dağistan'a kadar ilerlemiş ve oradaki yerli Türklere bağımsızlık kazandırmış olan Osmanlı ordusu, Doğu'da 1914 sınırları gerisine çekilmek zorunda kaldı. Böylece yalnız Azerbaycan ve Dağıstan Cumhuriyetleri bölgeleri ile 1829 da Edirne Antlaşması ile yine savaş tazminatı olarak Çarlığa bırakılmış olan Ahılkelek bölgeleri ile, 1878 de elimizden çıkan Batum (Acara- Çürküsu ve Artvin) Ardahan ve Kars'tan oluşan Elviye-i Selase de Milli sınırlar dışında bırakılmakta, Ermeni ve Gürcülerin istilasına karşı kendi başına terk edilmekteydi.

Böylece yeni mütareke ile ortaya çıkan yeni duruma karşı şu üç yönden çare arandı:

a) Yerli halkın silahlanıp teşkilatlanarak çoluk çocuğun namusunu, yuvasının selametini koruyup kurtarma uğruna gerillaya başlaması;
b) Çekilme emrini alan Ordumuzun Dağıstan ve Azerbaycan'da yaptığı gibi Nahçıvan, Sürmeli, Ahıska ve Üç sancak bölgelerinde yerli Türklere silah, malzeme ve talim gönüllü erler ile fedakar subaylarımızı koruyucu ve öğretici olarak bırakılması
c) İttihatçı başlarının son gizli toplantılarda verdikleri pek yaman ve geniş milli kurtuluş kararları ile yeniden teşkilatlanma, içeriden ve dışarından yurdu kurtarma yolunda çalışma.

Bu üç Milli duygu ve düşünce, Çoruh, Kür ve Aras nehir boylarındaki yurt bölgelerinin, Gürcü ve Ermeni'lerin işgal ve Mezalimine karşı birleşip teşkilatlanmasına yol açtı. Böylece Türkler ilk "Müdafa-i Hukuk-ı Milliye" teşkilatını Kasım 1918 ayında yer yer kurmaya başlamış oldular. Aynı amaçla Rusların çekilmesinden sonra örgütsüz kalan Ermeni ve Gürcülere karşı Wilson Prensiplerine dayanarak yurdumuzu korumak amacıyla "Kars İslam Şurası" adlı bir örgüt de Kars'ta kurulmuştur.
Dokuz gün sonra Oltu, Ardahan ve Kağızman Sancakları ile buralara bağlı kazalardan gelen temsilcilerle "Kars İslam Şurası”nın ilk kongresi yapıldı. Ve bu sırada Kasım'ın 2. Günü "Ahıska Milli Şurası" da okutuldu. Buradan da Kars'a temsilci gelmişti. 14 kasım 1918 de Birinci Kars Kongresi'nde, Piroğlu Fahrettin bey'in başkanı olduğu 8 kişilik bir "Muvakkat Heyet" ile Kepenekçi Emin Ağa başkanlığında "Milli İslam Şurası Merkez Umumisi" adıyla yerli bir hükümet kurulup bir yandan çekilmekte olan ordumuzdan müstahkem yerler ile askeri bina ve tesisleri teslim almaya, bir yandan da Kars sancak ve Kazaları ile Ahıska, Artvin ve Batum şehirleri ile Kazalarında Milli İslam Şura'sının şubelerine açıp örgütü geliştirmeye karar verdi. Kars Milli Şurası Muvakkat Heyeti'nin Başkanı Piroğlu Fahrettin bey idi. Halk temsilcilerinden "Milletvekili" adı ile gelen 60 kişi 30 Kasım 1918 de başlayan ve üç gün süren bu 2. Kars Kongresine katıldığından temsilcilerin sayısı 70'e varmıştı. Bunlar; Ordubad, Nahçıvan, Kameri, Sürmeli, Serdarabat, Doğu süregel, Ahılkelek ve Ahıska gibi 1917 den önce Çarlığın eline geçmiş bölgeler ile üç Sancaktan gelme idiler.
Bu büyük kongrede şu kararlar alındı ;

1- Batum'dan Ordubad'a ve Ağrı'dan Azgur'a kadar halkın çoğu Türk ve Müslüman olan yerlerden Osmanlı Ordusu çekilice idare ve yurt korunması işlerine bakmak üzere, merkezi Kars olarak Milli İslam Şurası adlı yerli bir hükümet kurulması,
2- İngiliz Heyetinin teslim almakta olduğu Türk ordusu elindeki silah ve cephaneden bir kısmının türlü yollarla ele geçirilerek bir "Milli Şura Ordusu" kurmak, Beyazıt, Eleşkirt ve Narman cephelerine geçecek Türk Ordusu'ndan da el altından yardım görerek Arpa çay ile Aras çayı boylarında Ermeniler'e Kür çayı boyu ile Acara cephesinde de Gürcüler’e karşı Milli Şura sınırların korumak;
3- Galip devletlerin ve İngiltere'nin tutumları ne olursa olsun, Anavatan’a gönülden bağlı kalmak, Türk bayrağını kullanarak Türkiye kanunlarına göre adalet ve idare işlerini yürütmek.
Bu bakımdan 30 Kasım - 2Aralık 1918 Kars Büyük Kongresi, Milli mücadelemizin ilk büyük belirtisi ve bugünkü Türkiye Cumhuriyeti'nin Karadeniz- İran arasındaki sınırının garantisi olmuş, 16 Mart 1921 Moskova Antlaşmasıyla Gürcistan'a bağlanan Acara (Batum) Sovyet Sosyalist Muhtar Cumhuriyeti ile Sovyet Azerbaycan'ına bağlanan Nahçıvan Sovyet Sosyalist Muhtar Cumhuriyetinin çekirdeğini teşkil etmiştir.
Mondros mütarekesi hükümlerine göre Ahıska sancağı bölgesinden çekilen 3. Tümenimizin komutanı Eyüplü Deli Halid Beyin başkanlığında şunları kararlaştırmışlardır:
1- Devletimize İngiliz'lerin dikte ettiği Mondros Mütarekesi'nin, türlü engellerle uygulanmasını önlemek.
2- Eldeki silahları teslim etmemek; düşmanlarla çarpışmak için yeniden silah sağlamak için gerekli her çareye başvurmak;
3- Yeni kurtulmuş olan Ahıska ve üç sancağı kapsayan topraklarımızda birlikte boğazları, limanları ve önemli demir yolu istasyonları işgal edilen anayurdu kurtarmak için geniş ölçüde örgütlenmek, zafere ulayıncaya kadar yılmadan savaşmak;
4- Milli İslam Şurası bölgeleri temsilcileriyle Ardahan'da yeni bir Kongre toplamak.

7-9 OCAK 1919 GÜNÜ YAPILAN BİRİNCİ VE İKİNCİ BÜYÜK ARDAHAN KONGRESİ'NDE ALINAN KARLAR

1- Kars şehri merkez olmak üzere bütün "Milli Şuralar" temsilcilerini seçip göndererek, "Cenub-i Garbi - Kafkas Hükümeti Muvakkat-i Milliyesi"ni kurmak üzere Kars'ta büyük bir kongre toplanması.
2- İngilizlerin İstanbul'a devamlı baskısı yüzünden son birlikleri de Erzurum Vilayeti sınırları içine çekmekte olan IX. Ordumuzdan silah ve malzeme yardımı alarak, yerli halkımızdan toplanan milisler, ordumuzdan gönüllü olarak kalan çavuş, onbaşı ve talim erlerle 3. Tümenden ayrılacak subaylarımızın yönetiminde Ermenilerle Gürcüleri memlekete sokmayacak bir örgüt kurarak gerilla savaşının yürütülmesi.
3- Trabzon'da İstiklal ve İkbal adıyla çıkan, Batum'da Sadayi Milliyet, Erzurum'da Albayrak adları ile çıkan gazetecilerle Milli Mücadele yolunda yurdu uyarmak, yabancılara türlü yayın ve resmi delegelerle ulusal haklarımızın tanıtılması.
4- Eldeki silah ve malzemeyi, İngilizlere ve ortaklarına teslim etmemek, 1914 sınırlarına çekilecek olan 3. Tümen ve bu tümenin komutanı Halid Beyin Kars'a askeri yardım ve rehberliğinin devam ettirilmesi.

İkinci Ardahan kongresine uyularak yapılan 131 kişilik büyük Kars Kongresi'nde 17-8 Ocak 1919 gecesi bütün ve kaza Milli Şura'ları birleşerek Kars'ta "Cenub-i Garbi Kafkas Hükümeti Muvakkat-i Milliyesi" kuruldu.
Başkanlığını yine Cihangiroğlu İbrahim Aydın seçildi. 14 ocakta demiryolu ile Kars'a gelen ve buraları Ermenilere vermek isteyen 14. İngiliz Tümeni kumandanı General Thomson'a, İstasyonda Milli Şura Merkezi Azası'ndan Tevhiddün bey, Parlamentosunda resmen Wilson Prensipleri'ni kabul etmiş bulunan İngiltere'nin bu kararlara saygı göstermesi gerektiğini , 1914 de Kars ilinde %15 ten az Ermenilerin, % 85 arasındaki Türkleri asla hüküm altına alıp idare edemeyeceğini açıkça söylemiştir.
Bu gibi davranışlar ve Arpa çay boyundaki silahlı çatışmalar sonunda Kars'ta kurulan yeni Halk Cumhuriyeti'ni İngiltere adına Kafkasya Başkumandanı sıfatı ile resmen tanımakta olduğunu bildiren general Thomson, Müstahkem Mevki'de bulunan çoğu Pakistanlı bir İngiliz alayını teftiş ederek 20 Ocak 1919 da Tiflis'e dönmüştür.
Kars'ta ki "Cenub-i Garbi Kafkas Hükümeti"nin Arpa çay ve Aras nehri boyunda Ermeniler ve Ahıska cephesindeki Gürcülerle savaştığı sıralarda, yani Mart 1919 sonlarında Tiflis'ten vazifeli olarak Kars'a gelip dönmüş olan İngiliz albay Rawlinson. 1922 de New York ve Londra'da basılı "Yakındoğu Maceraları" adlı kitabının 11. Bölümünde İngiltere'nin tutumunu haksız göstererek şöyle yazmıştır.
"... Savaştan sonra Türkler tarafından işgal edilip sonra Mütareke şartları gereğince boşaltılmış olan Kars ilinde her zaman için nüfusun büyük çoğunluğunu Türkler ve Azerbaycanlılar ile aynı din ve mezhepte olan Tatarlar (galiba Karapapaklar demek istiyor) teşkil etmiş ise de buralarda Ermeniler de bulunmakta idi. Türk halkının Kars'ta bağımsız bir cumhuriyet ilan etmelerini sağlamak için Türkler, Osmanlılar geri çekilirken burada bir çok kargaşalıkları destekliyorlardı. Çünkü bu bölgede bir Müslüman Cumhuriyeti kurulursa politik temayülleri Rusya'dan çok Türkiye'den olacaktır."

17-18 OCAK 1919 BÜYÜK KARS KONGRESİNDE " CENUB-İ GARB-İ KAFKAS HÜKÜMETİ"NİN 18 MADDELİK ANAYASASI

1- Hükümet , "Cenub-i Garb-i Kafkas" adını taşıyacaktır.
2- Cenubi garbi Kafkas Hükümeti sınırlarını, Batum'dan Nançıvan'a kadar çizmiş ve sınırlarının korunmasını barış sonucuna kadar üzerine almıştır.
3- Hükümetin merkezi Kars, resmi bayrağı üç renk olup, Türk Devleti'nin Ay-Yıldızı ve havi bayrağı kabul etmiştir.
4- Cenubi Garbi Kafkasya'nın sınırları içinde resmi dil Türkçedir; özel ve Tüzel bütün işlemler ve haberleşmeler Türkçe olarak yazılacaktır.
5- Milletvekili seçimi on bin erkek nüfustan bir milletvekili seçilecek, on sekiz yaşını bitiren her erkek vatandaş seçime katılacaktır.
6- Her il Kars, Batum, Nahçivan ve kazada Şuray-ı Milli Şubeleri açacak, bunlar faaliyetleri için halkımızdan her türlü yardımı görecektir.
7- Türk'e Türkiye'ye dokunacak her türlü durum ve işlemden kesinlikle kaçınılacaktır.
8- Umum Askeri Şube ve Teşkilatlarla Türk Devleti'nin irtibatını sağlamak için daimi bir heyet Türkiye'de bulunacaktır. 7 Aralık 1918 de gönderilen İstanbul'daki 2 Murahhas gibi.
9- Mülkiye teşkilatları için de 8. Maddede belirtilen yıl geçerli olacaktır.
10- Komşu hükümetlerle daimi dostluk ve iyi geçinmeyi Cenubi Garbi Kafkas Hükümeti binal addedecek, seçimlerden sonra bu bakımdan bir kanun çıkaracaktır.
11- Eğer Avrupa devletleri Sivas, Erzurum, Van, Bitlis, Manuretilaziza ve Diyarıbekir'den oluşan Vilayet-i Setteyi Türkiye'den başka bir devlete verirse hükümetimiz Türkiye'den ayrılmamayı kesinlikle kabul etmiştir.
12- Azınlıkların; Rum. Malakan, Khakhol, Asuri, Nasturi gibi Çarlığın yerleştirdiği göçmenler ile Ahıska'daki Frnek, Katolik, Gürcü ve Musevi köylülerin hakları korunacaktır
13- Müslümanlar arasındaki dini mabetlere hürmet edilece Şii ve Sünni mezheplerindeki dini ayinlerin birleştirilmesi için çalışılacaktır.
14- Seçimlerin zahmetsiz, demokrat ve tarafsız Türk'ün şan ve şerefine yakışacak bir surette yapılmasına azami surette dikkat edilecektir.
15- Valiler ve komutanların atanma ve azilleri meclisin kararı ile olacaktır.
16- Milli-Şura Hükümeti, Milletvekili seçiminden sonra bazı kanun maddelerinin tadiline yetkili olacaktır.
17- Milletvekillerinin yaşı yirmi beşten küçük olmayacaktır.
18- Bu kanunun yürütülmesine Milli Şura Hükümet temsilcileriyle devlet başkanı görevlendirilmiştir.

Milli Şura Cenubi Garbi Kafkas Hükümeti'nin Kuzey Gürcistan Cumhuriyeti Ordusu ile Azgur boğazında çarpışan kuvvetlerin başında Ahıskalı eski Kıpçak Atabekleri soyundan, Mühendis Server Atabek bulunuyordu ve büyük kahramanlıklar göstermişti. Nahçıvan ve Karmerli ile Arpa çay boyunda Ermenilerle vuruşan Milli Şura kuvvetlerimizin cephelerini dolaşarak gerekli talimatı veren ve bizzat mücadeleye atılan Başkan Cihangiroğlu İbrahim Aydın, 1 Mart büyük taarruza geçerek Azgur'u. Ertesi günü Ahıska'yı işgal eden Gürcistan ordusuna karşı kuzey cephesine de koşarak Server beyle birlikte Gürcüleri, Posof ve Ardahan sınırı boyunda durdurmayı başarmıştır.
Sonunda 13 Nisan 1919 günü, Müstahkem Mevki'de ki İngiliz Alayı ile Kars'ta Şimdiki vali konağındaki Parlamentoyu basan, kaza ve köylere Türkçe ve Rusça beyannameler attıran İngiliz Kafkas Başkumandanlığı, Cenubi Garbi Kafkas Hükümeti temsilcilerinden 13'ünü yakalatarak Batum (Acara) üzerinden Malatya'ya sürdü. Kars'ta kukla bir "Şura Hükümeti" kurdurularak 30 Nisan 1919 da Şehir Ermenilere teslim edildi. Fakat Kağızman, Tuzluca, Allahuekber dağı, Oltu, Çıldır ve Akbaba'daki "Milli Şura Şubeleri"ni yaşatan yiğit öncüler ve gerillalarımız Ermenilere göz açtırmadı. 1920 de Kars kurtuluşuna kadar bu kutsal göreve devam ettiler.
Kars Milli Şurası'nın kuruluşu ve çalışmaları, Elviye-i Selase'nin Milli Misakımıza alınması ve bugünkü Kars, Artvin ve Erzurum'un Çoruh boyundaki Oltu, Şenkaya ve Tavusker ilçelerimizin yurdumuza katılmasını sağlamıştır.

__________________