KOOLPA

bozkurt

(Safevilerin en parlak devrini yaşadığı dönemin hükümdarı, Şah Abbas [1587-1628] Mescid-i Şah'ı inşaa ettirmiştir.)

Mescid-i Şah:
1612'de yapımına başlanan caminin inşası 18 yıl sürmüştür. İlk olarak meydanın dekorunu tamamlayan ve cami avlusunun meydana bakan cephesi yapılmıştır. Meydana bakan 33,5 m yüksekliğindeki görkemli dış portal bu cephenin ortasındadır. Sağında ve solunda çini mozaiklerle kaplı birer minare yükselir. Portal çini ve kakma mermerlerle son derece gösterişli olarak bezenmiştir. Ancak bu portal caminin ekseninde değildir. Yaklaşık 45°'lik bir diagonal hat çizer. Kapıdan küçük kubbeli bir dehlize girilir. Bu dehlizden sonra yön değişir ve artık caminin ekseninde yer alan ve tamamen çinilerle kaplı bir eyvana girilir. Bu eyvan doğrudan doğruya avluya açılmaktadır. Mihrap önünde ise kubbeli eyvanlı büyük Selçuklu düzeni yer alır. Yanlarda da avluya açılan eyvanlı düzen devam eder.

Isfahan Mescid-i Cuması:
Isfahan'daki Mescid-i Cuma Abbasi halifelerinden El-Mansur'un 755 yılında yaptırdığı avlulu ve çok sütunlu caminin yerine kurulmuştur. Kerpiçten inşa edilen Abbasi yapısının ne zaman yok olduğu bilinmemektedir. Isfahan Mescid-i Cuması'ndaki güneyde yer alan, kubbeli eyvanlı bölüm Melikşah adına vezir Mizam'ül-Mülk tarafından yaptırılmış olup bugünkü dört eyvanlı caminin çekirdeğini oluşturur. Cami 1121'de Batıniler tarafından yakılmış ancak yangından kurtulan tek eyvanlı Melikşah camisinin bugünkü dört eyvanlı şekli hangi tarihte aldığı kesin olarak tespit edilememiştir. Selçuklu cami mimarisinde dört eyvanlı cami tipinin ilk örneğinin Isfahan Mescid-i Cuma'sı olduğu kabul edilmektedir. Bu plan tipini temel alan Isfahan Mescid-i Şah'ta, kubbeli asıl ibadet mekanının yanlarındaki ikişer sahında küçük kubbelerle örtülmüştür. Bu sahınların her birinde birer mihrap bulunur. Sahınlar her iki yanda, havuzlu ve dikdörtgen biçimli birer yan avluya açılır. Ayrıca yan eyvanlarda da mihraplar bulunmaktadır. Dolayısıyla bu yapı namaz kılınacak birçok mekanın bir araya getirildiği mescidler topluluğudur. Safevilerin diğer camilerinde çinilerin zenginliğine rağmen mimari bakımdan önemli gelişmeler olmamıştır. İran'da, Selçuklular, İlhanlılar ve Timurlar zamanında gelişen İslam mimarisi, Safeviler döneminde daha çok bezemeci uygulamalara yönelmiştir. Bu devrin mimarisi yapıyı içten ve dıştan türlü renkteki çinilere ya da çini mozaiklere boğar. Artık görünmeyene önem vermeyen mimaride sadece bezeme önem kazanmıştır. Süsleme malzemesi olarak çini mozaiğin, çini ya da mermer levhanın yanı sıra aynalara da yer verilmiştir.

__________________