KOOLPA

bozkurt

Türk Memlükleri 1250-1382 arasında, Çerkez Memlükleri ise 1382-1517 arasında Yavuz Sultan Selim'in Kahire'yi fethine kadar Mısır'da hüküm sürmüşlerdir. Gerek Türk Memlükleri, gerekse Çerkez Memlükleri'nin camileri plan bakımından Fatımi Camilerinin geleneklerini sürdürürler. Değişiklikler ise daha çok dekoratif unsurlarda olmuştur. İşçiliğin geliştiği ve yeni motiflerin kullanıldığı görülür.

Baybars Camii:
Kahire'nin Türk Memlüklerinden kalan en eski camisidir. Büyük açık avlulu mihrap duvarına paralel sahınlı harim bölümü ve avluyu çeviren galeriyle Abbasi ve Fatımi geleneğindedir.

Memlükler zamanında çok sayıda türbe yapılmıştır. Çoğu harap durumda olmakla beraber Türk Memlükleri'nden kalan yirmi dört türbe yapısı hala ayaktadır. Sultan Kalavun'un 1285 tarihli türbesi dönemin türbe mimarisi hakkında bir fikir verebilir. Kalavun Medresesi'nin yanında yer alan ve kareye yakın bir kuruluşa sahip olan bu yapı Kubbet-üs Sahra'nın anısını yaşatır. Dört ayak ile granitten dört kalın sütunun meydana getirdiği bir sekizgenden ibarettir. Burayı yüksek bir kasnak üzerindeki kubbe örter. Kubbe'nin en zengin yanı geniş yazı kuşağının çevirdiği mihrabtır. At nalı şeklindeki mihrap kemeri dişli siyah-beyaz taşlarla örülmüştür. Mihrap içi ve sütunceler sedef ve merme kakmalarla süslenmiştir.

Sultan Hasan Medresesi:
Türk Memlükler zamanında yapılmış en başarılı medrese, Sultan Hasan Mederesesi'dir. (1356 -1362) 6 yıl sürmüş olan yapının inşaası günlük 1000 dinara mal olmuştur. Arap tarihçisi Makrizî “İslam dünyasında Sultan Hasan Medereses ile büyüklüğü ve mimarisinin düzeni bakımından, karşılaştırılabilecek tek bir mabed gösterilemez” der. Yapı, 8000 m²'lik bir alanı kaplar. Cephesi 150 m uzunluğundadır. Portali, cephenin sağ köşesinde yer alır. Portalın cephenin ortasında yer almaması o zamana kadar görülen simetrinin bu yapıda yok edildiğini gösterir.

8. ve 9. yy.'larda yaşayan 4 imam İslam dünyasında ayrı ayrı yayılan ve öğretim konusu olan 4 mezhebin kurucusu olmuşlardır. Bu mezhepler, Malıkî, Şafiî, Hambeli, Hanefi mezhepleridir. Bu mezhepler esasları medreselerde öğretilmektedir. Sultan Hasan Mederesesi'nin planı ise bu dörtlü eğitimin zorunluluğundan doğmuştur. Merdivenli kapı revakını dirsekli bir dehliz izler. Bu dehlizden bir koridora oradan da Kuzey eyvanın sağında ve solunda bulunan yollardan avluya varılır. Avlu kare biçiminde olup her kenarı 32 m'dir. Avlu kenarlarının ortasında büyük beşik tonozlu birer eyvan vardır. Diğerlerinden daha derin ve geniş olan eyvan mescit olarak düzenlenmiştir. Mihrabın sağında ve solundaki kapıdan sultanın türbesine geçilir. Kubbeli olan bu yapı 55 m yüksekliğindedir. Medresenin Güney Doğu cephesi türbenin etrafında düzenlenmiştir. Mihrap çok renkli mermerdendir. Her iki tarafındaki ince sütuncelerin başlıkları tunç zannedebilecek kadar ince işlenmiştir. Duvarlar taş mozaik bezemelidir. Ve boylu boyunca ayetler içeren iri hatlı bir yazı frizi vardır.

Kayıtbay Camii-Medresesi:
Kayıtbay tarafından 1472-74 yılları arasında yaptırılmıştır. Özellikle kubbesi ve minaresinin süslemeleriyle ünlüdür. Kırmızı ve beyaz taşlar kullanılarak yapılmış olan bu yapı etkileyici bir izlenim uyandırır. Yapının minare tarzı üst üste binen üç kuleli sistemleri, dışa taşan şerefeleri ve parmaklıklarıyla Mısır'a özgüdür. Şam, Samarra, İran ve Magrip minarelerinden farklıdır. 14 basamaklı bir merdivenin ulaştığı kapı revaklı minarenin kaidesi ile yapının köşesini işgal eden sebil arasındadır. Türbe başka bir çıkıntı oluşturmaktadır. Kapıdan girilip bir dehliz ve koridordan geçildikten sonra kare biçimindeki avluya ulaşılır. Önceleri kubbeli olan bu kısım şimdi açıktır. Plan dört eyvanlı şemaya uygundur. Kuzey ve Güney eyvanları oldukça yüksek fakat derin ve geniş değildir. Batı eyvanı avlu genişliğindedir, ancak iki yan hücre ile genişletilmektedir. Mescid olarak düzenlenen doğu eyvanı ise at nalı şeklinde büyük bir sivri kemerle avluya açılmaktadır. Mısır'daki Memlük mimarisinde taşın, mermerin ve tuğlanın doğal renklerine ve ayrıca renkli sıvalara baş vurulmuştur. Dış duvarlar, koyu gri, siyah ve kırmızının hakim olduğu aşırıya kaçmayan çok renklilikle zenginleşmiştir. İç mekanlarda tavanlar süslenmiş ve yaldızlanmıştır. Kemerler çok çeşitlidir. Sütunlar ise genellikle antik yapılardan derlenmiştir. Mukarnas, mimari süslemede önemli rol oynar. Trompları, pandantifleri, kornişleri ve minare altlarını süsler. Yazı, geometrik ve bitkisel motifler burada da, İslam Sanatı'nın diğer bölgelerinde olduğu gibi bezemenin ana unsurlarını oluşturur. Kûfi yazı giderek daha az kullanılır. Bunun yerine ise nesih yazı yaygınlaşır.

__________________