KOOLPA

bozkurt

Tolunoğlu sülalesinden sonra Kahire'de valilik yapan Akşit sülalesi döneminde Kuzey Afrika'da güçlenen Fatımi Halifeleri Mehmed Akşit'in 946'da ölümünden sonra oluşan zayıf dönemde Mısır'ı fethetmeyi başarmışlardır. Fatımi Halifelerinin yaptırdıkları eserler daha çok Kahire'de toplanmıştır. Fatımi dönemine ait dört cami, bir ziyaretgah, on iki türbe ve üç cami kapısı mevcut surlar günümüze ulaşabilmiştir. Fatımi mimarisinde taşın tercih edildiği ve cephelerin kabartmalı oldukları özellikle belirtilmeye değer unsurlardır.

El-Ezher Camii:
970'de başlanıp 972'de tamamlanmıştır. Bu cami, medreseler de bünyesine katılmak suretiyle genişletilmiştir. Revaklar dikdörtgen şeklindeki avluyu iki yönden kuşatır. Eski yapılardan kalan sütun ve sütun başlıkları üzerine gemi teknesi şeklinde kemerler dayanmaktadır. Sütunların üzerindeki küçük pencereye benzeyen kemerli sağır nişler tamamiyle dekoratiftir. Üst kısımları stilize edilmiş istridye şekilleriyle işlenmiştir. İstridyeler soğan biçiminde tabanları ve başlıkları olan ince, küçük sütunlara dayanmaktadır. Bu taban ve başlık biçimi Tolunoğlu Camii'nde gördüğümüz sadeleştirilmiş antik başlıklardan gelmektedir. Sağır nişlerin arasında yer alan gül bezeklerin içi de aynı şekilde istridye yivlerle süslüdür. Bütün bu bezemeler sonraki onarımlarla yenilenmiştir. Camii'nin içi ilk vaziyetinde Tolunoğlu Camii gibi Kıble duvarına paralel beş sütundan oluşmaktaydı. Bu düzen mihraba yönelen bir orta sahın ile boydan boya kesilmektedir. Bu sahın diğerlerinden daha geniş ve yüksektir. Kıble duvarının önündeki birinci sahının iki köşesinde ve orta sahınla kesiştiği yerde birer kubbe yer alır. Fatımilerin bu ilk camii'nde Afrika mimarisi özellikleriyle beraber Tolunoğlu özelliklerini birleştirdiklerini görürüz.

El-Akmer Camii:
10. Halife El-Amir (1101-1130) zamanında inşaa edilen yapı Fatımi mimarisinin önemli eserlerinden biridir. Taştan inşaa edilen yapının dikkat çeken tarafı süslemeleridir. Bu cami'nin süslemelerinde tuğla mimarisinden ve Stuko sıvalarından doğmuş motifler taş ile ifade edilmiştir. Cepheyi bölümlere ayıran sivri kemerli nişlerin üst kısımları istridye kabuğu biçiminde yivlerle son bulmaktadır. Bu motif Kahire'de minarelerin süslenmesinde oldukça sık kullanılmıştır. Başka bir motif de Mısır'da ilk kez bu cephede uygulanan, bükey çizgili üçgenlerdir ki, bunlar mukarnasın habercisidir. Ancak bu bezeme mukarnastan farklıdır. Çünkü unsurları henüz duvardan ayrılmış değildir. Cephenin üst kısımlarını uzun Küfi hatlı kitabeler süslemektedir.

Fatımi döneminin İslam süslemeciliğinde önemli bir yeri vardır. Bı dönemde kullanılan dekoratif unsurlar arasında en çok ilgi çeken niş şeklindeki içerlek kısımlar olmuştur. 11. yy.'da görülen gemi teknesi biçimindeki kemerler 12. yy.'da daha da yaygınlaşacaktır. Dönemin süslemeciliğinde çizgisel bir karakter göze çarpar. Bezenen yüzeyin derinleşmediği, derin kabartmalar oluşturmadığı görülür. Temel unsur kendi başına bütün kurguyu oluşturan, onun ritmini yaratan değişmez genişlikteki şerittir. İslam bezemeciliğinin ana unsurları epigrafi, geometrik şekiller ve bitkiler burada da devam etmektedir. Genel süsleme yasası arabesk fikrine uygundur. Mısır'da Nil Vadisi'nde kullanılmakta olan çiçekli Küfi'nin Asya'dan gelmiş ve aynı zamanda İslam Dünyası'nın başka bölgelerine de aynı zamanda yayılmış olması muhtemeldir. Mısır'ın yaratıcılığı daha çok geometrik bezeme alanında olmuştur.

__________________