KOOLPA

Crystal Heart

GUATR NEDİR?
Guatr, boynun ön kısmında iki taraflı olarak yer alan tiroid bezinin normalden fazla büyümesi olarak tanımlanır. Tiroit glandının büyümesine guatr denir. Erişkinlerde tiroidin ağırlığı normalde 20-25 gm’dır. Çok büyük guatrlar el veya gözle muayene sırasında kolaylıkla tespit edilebilir. Ancak şüpheli durumlarda ultrasonografi ile tanı konmalıdır. Tiroidin erişkinlerdeki normal boyutları 20x25x50 mm’dir. Ultrasonografide tiroidin derinlik çapının 25mm üzerine çıkması guatr olarak değerlendirilir. Ayrıca, ultrasonografik olarak tiroid glandının volümü bulunduktan sonra bunun 0.52 ile çarpımı sonucu gram cinsinden ağırlığı kolaylıkla hesaplanabilir. Özellikle bazı kadınlarda boyun yapısı nedeni ile tiroit normal olarak ele gelebilir. Dolayısıyla her ele gelen tiroit guatr olarak değerlendirilmemeli ancak ultrasonografik ölçümle kesin tanı konmalıdır.
Guatr nedenleri nelerdir?
İyot eksikliği (toprakta ve besinlerde) ve guatr yapıcı bazı yiyeceklerin (kara lahana gibi) fazla tüketilmesi ayrıca tiroid bezinin iltihapları, nodülleri, tümör ve kanserleri de guatr yapar.
Guatr belirtileri nelerdir?
1-) Hormonlar fazla salgılanıyorsa (Hipertiroidi; zehirli guatr):
Çarpıntı, sinirlilik, ellerde titreme, fazla terleme, ince ve nemli cilt, sıcağa tahammülsüzlük, çok yemek yeme, zayıflama, uykusuzluk.
2-) Hormonlar az salgılanıyorsa (Hipotiroidi):
Kabızlık, iştahsızlık, şişmanlık, kuru cilt ve saç, unutkanlık, depresyon, nabız yavaşlığı, tansiyon düşüklüğü, kas krampları, soğuğa tahammülsüzlük, artmış uyku... (Tiroid hormonlarının düşüklüğü bebekte olursa; zeka geriliği, boy kısalığı vb. ile giden bir tablo gelişir.)
Hastalar arasında en sık sorulan sorulardan biridir. Guatrlar büyüklük ve fonksiyonlarına göre birtakım şikayet ve belirtilere yol açar.
• Genelde basit diffüz guatr herhangi bir şikayete neden olmaz.
• Guatr Hipotiroidi veya Hipertiroidi ile birlikte bulunursa bu hastalıkların belirtileri ortaya çıkar. Bu hastalıklarla ilgili daha önce geniş bilgi verilmiştir.
• Büyük ve nodüllü guatrlar, soluk veya yemek borusu üzerine olan baskı nedeniyle nefes darlığına veya yutma güçlüğüne neden olabilir. Ancak bu durum nörotik hastalarda görülen ve globus histerikus denilen boğazdaki sıkışma hissi ile karıştırılmamalıdır.
• Büyük guatrlar, ayrıca boyun toplardamarları üzerine baskı yaparak bu damarların genişlemesine neden olabilir.
• Tiroit glandı günlerce veya haftalarca yavaşça büyüyüp küçülmesi ve bazen ağrılı olması sessiz veya subakut tiroiditte görülür.

• Tiroidin ani olarak büyümesi, ağrılı ve hassas olması tiroit nodülü içine kanamada veya ani olarak büyüyen tiroit kanserlerinde görülür.
• Otoimmün guatrlarda simetrik veya asimetrik büyüme görülmesi tiroit lenfomasını düşündürür.

__________________

Crystal Heart

GUATR HASTALIĞI VE TEDAVİSİ
Tiroid bezinin iltihabı ve tümoral olmayan büyümelerine ‘guatr’ denir. İyileşmesi mümkün olan bir guatr giderek geciktirilirse yada ilaç tedavisine cevap alınamazsa cerrahi müdahale gerekebilir.
Guatrda erken teşhis büyük önem taşır. Geç kalınması durumunda hastalık ilerler ve tedavi zorlaşır.
Tiroid bezinin fazla çalışma (Hipertiroidi) belirtileri nelerdir?
Tiroid bezinin normalden fazla çalışarak aşırı hormon salınması durumuna ‘Hipertiroidi’ adı verilir.
• İştah artmasına rağmen kilo kaybı
• Sık sık büyük abdest yapma, sık idrara çıkma
• Seyrek adet görme
• Ellerde titreme
• Sinirlilik, duygusal değişiklikler
• Sıcaktan rahatsız olma, terleme
• Taşikardi (nabzın yükselmesi uykuda bile)
• Göz belirtileri (göz kapağı tembelliği, gözlerin dışarı doğru çıkması, çift görme)
Tiroid bezinin az çalışması (Hipotiroidi) belirtileri nelerdir?
Bazen tiroid bezi hormon salgılayamaz. Bu durumda ‘Hipotiroidi’ denilen tablo ortaya çıkar.
• Kilo alma
• Kabızlık
• Soğuktan rahatsız olma
• Aşırı adet görme
• Kısık ses
• Güçsüzlük, hareketlerde yavaşlama
• Nabzın düşmesi
Cildin-saçın kuru ve kalın olması Nodüler guatrı olan hastalarda tiroid kanseri olabilir. Özellikle tek ve soğuk nodüllerde bu risk daha yüksek olur. Erkeklerde tek ve soğuk nodüllerdeki kanser oranı dörtte birdir. Yani her dört soğuk ve tek nodüllü erkek hastanın birisinde mutlaka tiroid kanseri görülebilir.
İç-dış, erkek-dişi guatr ifadeleri ne anlama gelmektedir?
İç-dış, erkek-dişi guatr ifadeleri halk tarafından kullanılır. Kişinin boyun yapısına göre bezin büyümesi dışardan görünüyorsa (zayıf ve boynu uzun olanlarda görülür) buna ‘dış guatr’ denir. Bezin büyümesi görünmüyorsa (şişman ve kısa boyunlularda görülmez) buna da ‘iç guatr’ denir. Ameliyattan sonra tekrar eden yani nüks olanlar ‘dişi guatr’, tekrar etmeyenlere de ‘erkek guatr‘ denir. Eğer bezin belli bir kısmı çıkarıldıktan sonra ihtiyacı olan hormon dışarıdan verilmezse iç dengeler devreye girerek beyin aşırı TSH salgılar. Bu salgı tiroidi uyararak yeniden büyümesine sebep olur. Tekrar büyüdüğü için buna dişi guatr denir.

__________________

Crystal Heart

GUATR TEŞHİSİ NASIL KONUR?
Guatr teşhisi; muayene, kan testi (T3, T4, TSH hormonları tetkiki), tiroid ultrasonu veya sintigrafisi ile konur.
Guatrın tedavi yöntemleri nelerdir?
Tedavi yöntemleri; ilaç tedavisi, radyoaktif iyot tedavisi ve cerrahi tedavidir. Tedavi yöntemlerinden hangisi veya hangilerinin seçileceği hastadan hastaya değişir. En uygun tedavi şeklinin cerrah, endokrinolog, radyolog ve patologdan oluşan bir ekip tarafından planlanması ve takip edilmesi gerekir.
Guatr ameliyatı nasıl yapılır?
Guatr ameliyatlarında en çok boyunda iz kalıp kalmayacağı ve sesin kısılıp kısılmayacağı endişesi duyulur. Boyunda cilt pililerine paralel olan 3-4 santimetrelik bir kesi yapılarak ameliyat gerçekleştirilir. Bu kesi estetik dikildiğinde kalan iz hiç belli olmaz. Anestezin sırasında boğazın tahriş olmasına bağlı olarak, 1-2 gün süren ses kısıklığı olabilir. Yutkunmadaki 1-2 günlük ağrı ile birlikte ameliyat çok rahat geçer. Genellikle hastalar 1 gün hastanede yatıp ertesi gün taburcu olur.
Erken teşhis önemlidir!
Guatrda erken teşhis çok önemlidir. Geç kalınması durumunda hastalık ilerler, tedavi zorlaşır ve sistemlerde yaptığı hasarlar da artar.

Diffüz guatr ve nodüler guatr nedir?
Guatr, tiroit bezinin simetrik veya asimetrik olarak Diffüz (yaygın) büyümesi sonucu veya nodül (bir veya birden fazla) ile birlikte oluşabilir. Yaygın olarak tiroit bezinin büyümesi durumuna Diffüz guatr, nodül içeren guatrlara ise nodüler guatr denir. Diffüz guatrlar zaman içinde nodüler guatr haline dönüşebilir.
Guatrlar fonksiyonlarına göre kaça ayrılır ve hangi durumlarda görülür?
Gerek Diffüz, gerekse nodüler guatrlı hastalar fonksiyonel olarak 3 durumda bulunur.
• Ötiroidi : Tiroit hormonları normal düzeylerdedir
• Hipotiroidi : Tiroit hormonları azalmıştır
• Hipertiroidi: Tiroit hormonları yüksektir
Basit guatr nedir?
Tiroit fonksiyonları bozulmadan (ötiroit) tiroidin simetrik ve asimetrik olarak yaygın büyümesi durumuna basit guatr denir. Bu tür guatrlarda nodül mevcut değildir.
Tiroit nodülü nedir?
Tiroit nodülü tiroit içinde veya üzerinde oluşan kitlelerdir. Nodüller kistik, solid ve miks durumda olurlar. Kistik nodül, içinde sadece sıvı olan kapsüllü nodüllerdir. Solid nodüller hücrelerin büyümesi ve çoğalması sonucu oluşur. Miks nodüller ise içerisinde kistik ve solid bölümleri olan nodüllerdir.
Soliter nodül ve multinodüler guatr nedir?
Tiroit içerisinde tek bir nodül mevcutsa soliter nodül, birden fazla nodül mevcutsa multinodüler guatr denir. Soliter nodüllerde kanser olma ihtimali daha fazladır.

__________________

Crystal Heart

GUATRIN SEBEPLERİ NELERDİR?
Hastaların en sık soruduğu sorular arasındadır. Guatr oluşmasının çok nedenleri mevcuttur. Bu nedenlere göre guatrlar iki gruba ayrılabilir.
Endemik guatr nedir? Sebepleri nelerdir?
Bir yerleşim bölgesinde %10’dan daha fazla guatr vakası varsa bu yerleşim bölgesine endemik guatr bölgesi denir. Dünyada ve memleketimizde çok sayıda endemik guatr bölgesi mevcuttur (mesela Alpler ve Karadeniz bölgesi). Bu bölgelerde guatr oluşumuna neden olan değişik etkenler mevcuttur. Bunlar:
• İyot eksikliği
• Guatrojen maddeler
• Kimyasal maddeler
• Bazı ilaçlar
• Bazı mikroplar
Endemik guatra neden olan iyot eksikliği ve diğer maddeler nasıl etki eder?
Daha önce de belirtildiği gibi günlük iyot ihtiyacı ortalama 150mgm civarındadır. Yenilen ve içilen gıdalarda iyodun 50mgm altına düşmesi hormon üretimini azaltacak ve bu da hipofizde salgılanan TSH miktarını artıracaktır. TSH miktarının artması ise tiroit hücrelerinin uyarılmasına ve dolayısıyla çoğalmasına yani guatra neden olacaktır.
Bazı bölgelerde iyot eksikliği olmamasına rağmen endemik guatra rastlanmaktadır. Bu bölgelerde Guatrojen denilen bazı maddelerin alınması ile guatr oluşur. Mesela Karadeniz bölgesinde çok tüketilen karalahana bunlardan biridir. Karalahana içinde thioglucoside denilen bir madde mevcuttur. Bu madde vücutta thiocyanate ve isothiocyanete’a ayrılarak tiroit hormon yapımını engeller. Bazı patates ve fasulye türleri cynaoglucoside içermekte ve daha sonra vücutta thiocynata dönerek iyodun tiroiddeki tutulumunu önleyerek hormon oluşumunu azaltmaktadır. İyot eksikliğinde olduğu gibi burada da TSH hormonu tiroidi uyararak guatra neden olur. Dünyada şimdiye kadar birçok maddenin ve bakterinin endemik guatra neden olduğu gösterilmiştir.
Sporadik guatr sebepleri nelerdir?
Bir yerleşim bölgesinde %10’dan daha düşük guatra rastlanırsa bu bölgede oluşan guatrlara Sporadik guatr denir. Sporadik guatr nedenleri şunlardır:
Büyüme faktörleri
• Enzim bozuklukları
• Tümörler
• Enflamasyon/enfeksiyon
• Kist oluşumu
• Kanama
• Anti tiroit ilaç kullanımı
Büyüme faktörleri nelerdir?
Genel olarak tiroidin büyümesine yani guatra 3 faktör etki eder
TSH (tiroidi uyaran hormon)
• TRab (tirotiropin reseptör antikoru)
• HCG (human chorionic gonadotropin hormonu)
TSH’nın guatr oluşumundaki etkisi nedir?
TSH hipofiz bezinde salgılanan ve tiroit hormonlarının tiroitteki sentezi ve salgısı üzerine etki eden bir hormondur. Bu hormonunun tiroit glandını uyarması sonucu tiroit hücreleri kanda bulunan iyodu alarak tiroid hormonu üretilmesinde kullanır. İyot, hücre içerinde bulunan ve tirosin denilen bir madde ile değişik fermentler yardımı ile birleşerek tiroit hormonları (T3 ve T4) üretilir. Üretilen hormonlar folliküller içerisinde depolanarak vücudun ihtiyacına göre kana verilir. Yeterli miktarda üretilen tiroit hormonları TSH’nın hipofizdeki salgılanmasını durdurur. Herhangi bir nedenle tiroit hormon üretimi yetersiz duruma düşerse (örneğin iyot eksikliği veya ferment bozukluklarında) TSH salgısı baskı altına alınamayacağından tiroit glandı devamlı TSH uyarısı altına girer. TSH’nın devamlı surette tiroit glandını uyarması tiroit hücrelerinin büyümesine dolayısıyla guatr oluşumuna neden olur.
TRab reseptör antikorunun guatr oluşumundaki rolü nedir?
TRab (tirotiropin reseptör antikoru) Basedow-Graves hastalığında tiroidi uyaran ve hipertiroidiye neden olan bir antikordur. Tiroid üzerine TSH’nın etki etmesi için önce tiroit hücreleri üzerinde bulunan ve TSH reseptör’ü denilen bölgelere bağlanması gerekir. TSH reseptörlerine bağlandıktan sonra tiroit bezini uyararak tiroit hormonlarının yapımını sağlar. TSH reseptörlere bağlandıktan bir müddet sonra metabolize olarak etkisini kaybeder. TRab ise TSH’dan çok daha uzun etkiye sahip antikordur. Bu antikor, devamlı surette tiroit hormonlarının yapımına ve bazen de tiroidin büyümesine neden olur.
HCG nedir? Guatr oluşumunu nasıl sağlar?
HCG (human chorionic gonadotropin) gebelik sırasında salgılanan bir hormondur. Normal gebelikte bu hormon etkisi ile tiroit glandında hafif büyüme görülür. Ancak bazen gebelikte oluşan hydadiform mole, choriocarcinoma ve hyperemesis gravidarum gibi patolojik durumlarda HCG’nin aşırı salgılanması sonucu guatra ve hipertiroidiye neden olur.
Guatr oluşumunda tümörlerin rolü nedir?
Tiroit tümörleri kadınlarda %6.4 erkeklerde %1.6 oranında bulunur. Birçok tiroit tümörü selim (benign) yani iyi huyludur. Tiroit sintigrafisinde görülen soğuk (hipoaktif, nonfonksiyonel) nodüllerin %5 kadarı kötü huyludur. Çok nodüllü guatrlarda (multinodüler) habaset (malignite) ihtimali çok daha azdır.
Genelde tiroit tümörlerinin kesin sebepleri belli olmamasına rağmen bazı radyasyonların hayvan ve insanlarda buna neden olduğu bilinmektedir. Mesela, 1986 yılında meydana gelen Çernobil nükleer reaktör faciasında radyasyonun bu etkisi kesinleşmiştir. Çernobil radyasyonuna maruz kalan çocuklarda diğer çocuklara nazaran çok daha fazla tiroit tümörü görülmüştür. Ancak tedavi amacı ile radyo iyot verilen hastalarda böyle bir durumun söz konusu olmayacağını unutmamak gerekir.


Guatr oluşumunu Enflamasyon/ enfeksiyonlar nasıl etkiler?
Enflamasyonlarda kanda bulunan lenfositlerin tiroit içine girmesi sonucu guatr oluşur. Bu duruma tiroidit denir. Memleketimizde en sik görülen tiroiditler Hashimoto tiroiditi ve subakut tiroidit’tir. Tiroiditler daha önce tiroit hastalıkları bölümünde anlatılmıştır.
Kist oluşumunun guatrdaki rolü nedir?
Kistler içi sıvı dolu tiroit nodülleridir. Genelde selim tümörlerin dejenerasyonu sonucu meydana gelir. Önce tiroidin uyarılması sonucu belirli bir bölgede tiroid nodülü oluşur. Bu nodülün beslenmesi için bu gelişmeye paralel olarak kılcal damarlar ortaya çıkar. Ancak zaman içinde çoğalan hücreler bu damarların yeterince gelişememesi sonucu beslenemez ve ölmeye başlar. Ölen hücrelerin yerine diğer damarlardan sıvı sızarak kist oluşur.
Tiroitte görülen bir nodülün tamamen kist mi, yarı kist (miks) mi, yoksa solid mi olduğu ancak ultrasonografik ile anlaşılır. Tam kistlerde kanser olma ihtimali hemen hemen yoktur.
Basit guatrlarda tedavi nasıl yapılır?
Guatrlar ötiroit durumda ise yani tiroit hormonları normal seviyelerde ise hastada ilk olarak tiroit kanseri olup olmadığı araştırılır. Nodülsüz yaygın olarak büyümüş bir guatrda (basit guatr) kanser olma ihtimali yoktur. Basit guatr çok büyük değilse ve baskı yapmıyorsa hastanın durumuna göre ilaçsız veya levotiroksin tedavisi (Tefor, L-Thyroxin veya levotiron) uygulanarak takip edilir. İlaç verilmesinde amaç TSH’yı baskı altına alarak tiroidi uyarmasını önlemektir. Bu tedavi şekline supresyon tedavisi denir. Nadir olarak nodülsüz büyük basit guatrlı hastalarda baskı nedeni ile cerrahi girişim gerekebilir. Gerektiği takdirde yine büyük basit guatrlar radyo iyot (atom) tedavisi ile küçültüle bilinir.
Nodüllü guatrlarda tedavi nasıl yapılır?
Nodül mevcut olan hastalarda nodülün tek mi yoksa birden fazla mi olduğu araştırılır. Tek nodüllü vakalarda kanser olup olmadığı araştırılır. Tek nodüllü vakalarda kanser araştırılmasının nasıl yapıldığı aşağıda anlatılmıştır. Tecrübeli hekimler elle muayene sırasında nodülü teşhis edebilirler. Ancak bazı hastalarda sadece muayene ile nodül tanısı ve kaç nodül olduğunun tespiti zor olabilir. Bu durumda en iyi tanı yöntemi tecrübeli bir hekimin yapacağı ultrasonografidir.
Sıcak nodüllerde tedavi nasıl yapılır?
Nodüllü vakalarda öncelikle tiroit sintigrafisi yapılarak nodülün sıcak (hiperaktif) yoksa soğuk (hipoaktif ) olup olmadığı araştırılır. Sıcak nodüllerde tiroit hormonu tayini yapılarak Hipertiroidi (Plummer Hastalığı) araştırılır ve buna göre tedavi edilir. Hipertiroidi göstermeyen sıcak nodüllü vakalar ise belirli aralıklarla takip edilir. Bu nodüllerin bazıları dejenerasyona uğrayarak semptom vermeyecek bazıları ise büyüyerek hipertiroidiye neden olacaktır. Özellikle 3 cm üzerindeki büyük nodüllerde ileride Hipertiroidi olma olasılığı daha yüksektir.

Soliter nodüller nasıl değerlendirilir?
Özellikle soliter soğuk nodüllerde kanser olma olasılığı mevcut olduğundan iyice araştırılması gerekir. Normalde bir populasyonda %4-7 arasında tiroit nodülü mevcuttur. Bu nodüllerin ancak çok az bir kısmında kanser olduğundan her nodülün cerrahi olarak çıkarılması doğru değildir. Özellikle soliter nodüllerin değerlendirilmesi dikkat gerektirir.
Değerlendirilmede hastanın yaşı, boyun bölgesine radyasyon alıp almadığı, şikayetleri, cinsi ve aile hikayesi göz önünde bulundurulur.
• Buluğ çağından önce çocuklarda nodül oluşması veya çok yaşlılarda ani olarak nodülün ortaya çıkması tiroit kanserini akla getirir. Hodgkin hastalığı veya diğer nedenlerle boyun bölgesine radyoterapi uygulanan hastalarda nodül görülmesi daha dikkatli araştırmayı gerektirir.
• Ani olarak ses değişikliği oluşması ve yutma güçlüğü ortaya çıkması tiroit kanseri yayılışını düşündürür. Tiroit nodülün de ani olarak büyüme ve ağrı öncelikle kist içine kanama ve nadir olarak da tiroit kanseri belirtisidir.
• Erkeklerde tek nodülün görülmesi kanser kuşkusunu artırır.
• Ailede tiroit kanseri oluşu özellikle nodüller tiroit kanseri olması tiroit kanser ihtimalini artırır.
Muayene bulguları oldukça önemlidir. Bazen sadece muayene ile kanser tanısı koymak mümkün olabilmektedir. Bu hastalarda nodül çok sert olarak ele gelir, etraf dokuya yapışıktır ve ayni bölgede metastaza bağlı olarak ele lenf bezi gelir. Ancak her lenf bezi şişkinliğinde kanser metastazı tanısı koymak mümkün değildir. Çünkü lenf bezi şişkinliği enfeksiyon sonucu da ortaya çıkabilmektedir.
Çok sayıda nodül olanlarda kanser olma ihtimali az olmasına rağmen özellikle nodüller arasında büyük nodül varsa (dominant nodül) bu nodül de soliter (tek) nodüller gibi kanser açısından incelenmesi gerekir.
Muayeneden sonra nodüllerin incelenmesinde:
• Tiroit ultrasonografisi: Nodüllerin şayisi ve büyüklüğü hakkında bilgi verir. İyi ve kötü huylu nodüllerin ayırıcı tanısında kullanılmaz.
• Tiroit sintigrafisi: Nodüllerin soğuk mu, sıcak mi olduğunu gösterir. İyi ve kötü huylu tümörleri ayıramaz.
• Tiroit biyokimyası
Tiroit hormonları (Nodülün fonksiyonunu gösterir)
o Kalsitinin (nodüller tiroit kanserinin belirtisidir)
o Tiroit antikorları (Hashimoto tiroiditi tanısı için gereklidir)
İnce iğne aspirasyon biyopsisi (İİAB): Nodülün habis mi selim mi olduğunu gösterir. Bu konuda daha önce bilgi verilmiştir (Bak. İİAB).
Soğuk nodüllerde tedavi nasıl uygulanır?
Soğuk nodüllerin çoğu selim olduğundan ancak ince iğne aspirasyon biyopsisinde habis veya şüpheli hücre görülmesi durumunda operasyon uygulanır.
• Biyopside selim hücre görülmesi operasyonu gerektirmez. Bu hastalarda levotiroksin tedavisi uygulanır ve belirli aralıklarla takip edilir.
• Levotiroksin (tefor, levotiron) nodüllerin büyümesini ve çoğalmasını önleyen sentetik T4 hormonudur.
• Tedavi altındaki nodüller ultrasonografik ve klinik olarak takip edilir. Tedavi altındaki nodüllerin çok azı küçülür veya büyür, çoğu ise aynı büyüklüğü muhafaza eder.
• Şüphe durumunda bir yıl içinde bir kez daha iğne biyopsisi yapılarak nodül kontrol edilir. Selim sonuç alınması durumunda biyopsi ancak nodülün büyümesi durumunda tekrarlanır.
• Tiroit kistlerinde ince iğne aspirasyonu ile sıvı tamamen boşaltılır. Sıvı boşaltıldıktan sonra kist tamamen ortadan kalkabilir. Bazı kistler boşaltıldıktan bir müddet sonra tekrar dolar. Bu kistlerde tiroit kanseri olma ihtimali çok az olmasına rağmen (%3) operasyon tavsiye edilir.
• Miks nodüllerde (yarı kist ve yarı solid) sonuç selim gelmesi durumunda kanser olma ihtimali daha yüksek (%10) olduğundan cerrahi operasyon hastanın kararına da bağlı olarak uygulanabilir.

__________________

Crystal Heart

. İYOT VÜCUTTA NE İŞE YARAR?
İyot, tiroit hormonu yapımında kullanılan bir maddedir.
Günlük iyot ihtiyacı ne kadardır?
İyot genel olarak yüksek miktarda deniz ürünlerinde daha az miktarda süt, yumurta ve ette, çok az miktarda sebzelerde ve meyvelerde bulunur. Birçok insanın çok az miktarda iyoda ihtiyacı olur. Günlük iyot ihtiyacı 150mgr'dır. Tiroit glandı yetersiz olanlarda günlük ihtiyaç çok daha fazladır. Yiyeceklerdeki iyot miktarının ölçülmesi oldukça zordur. Yeterli iyot alınıp alınmadığı iyot miktarının idrarda ölçülmesi ile ortaya çıkarılır.Çünkü alınan iyodun çoğu idrar, çok az bir kısmı ise dışkı ile atılır. İyot eksikliği olmayan yerlerde idrardaki iyot atılımı en az 100ug/gün, iyot eksikliği olan bölgelerde ise 3-45ug/g'dür. Pratikte 24 saatlik idrar toplanması oldukça zordur. Bu nedenle buna alternatif olarak iyot ve kreatinin arasındaki oran hesaplanır.
İyot eksikliğinde ne olur?
Yeterince iyot alınamadığı durumlarda (örneğin doğu Karadeniz bölgesinde) tiroit hormonu yetersizliği ortaya çıkar. Hormon yetersizliği feedback düzenleme mekanizması denilen bir mekanizma ile hipofizden TSH salgılanmasını sağlar. TSH yeterli miktarda tiroit hormonu üretmesi için tiroidi uyarır. TSH'nın uzun süre tiroidi uyarması tiroit hücrelerinin büyümesine ve çoğalmasına neden olur. Bu ise tiroidin hacminin büyümesine dolayısıyla guatr oluşumuna neden olur. Buzullar veya devamlı yağışlar topraktaki iyodu uzaklaştırarak yetişen sebze ve meyvelerde iyot eksikliğine neden olur. Bu yiyeceklerle beslenenlerde guatr ortaya çıkar. Bu hastaların tuzuna iyot ilave edilmesi ile guatrları küçülür.
Levotiroksin (Tefor, Levotiron, L-Thyroxine) tedavisi nedir?
Hangi durumlarda uygulanır?
Levotiroksin, T4 (tiroksin) kimyasal adıdır. Sentetik olarak elde edilmektedir. Memleketimizde Tefor ve Levotiron altında satılmaktadır. Son zamanlarda Almanya’dan ithal edilen L-Thyroxine preparatı da aynı amaçla kullanılmaktadır. Her üç hormon preparatı emilim ve kompozisyonları açısından biraz farklılık göstermelerine rağmen hasta devamlı kullandığı ilacı bulamadığı takdirde diğer bir ilaca geçilebilir. Amerika, ve Avrupa'da değişik isimlerde fakat aynı içerikte çok sayıda levotiroksin preparatları bulunmaktadır. Emilişleri güç olduğundan kahvaltıdan 20-30 dakika önce alınmalıdır. Memleketimizde üretilen Tefor ve levotiron preparatlalrınının içinde 100ugm tiroksin hormonu bulunmaktadır. Amerika ve Avrupa’da ise aynı preparatın değişik dozları mevcuttur. Değişik miktardaki dozlar kutu üzerinde değişik renklerle ifade edilmektedir. Emildikten sonra etki etmeleri için T3 (triiyodtironine) dönüşürler. Emildikten sonra kandaki yarı ömrü 8 gündür.
Levotiroksin tedavisi aşağıdaki durumlarda kullanılır:
• Guatr
• Nodüler ve multinodüler guatr
• Hipotiroidi
• Tiroit kanseri
• Tiroidit
• Tedaviye cevap vermeyen depresyonlarda
T3 (Tiromel, tybanon) tedavisi nedir? Ne zaman kullanılır?
Tiroksin (T4) aktif hale geçe bilmesi için T3 (triiyodotironin)’e dönüşmesi gerekir. T3’ün 10-20’si tiroit glandında üretilir. Geri kalan 80-90 T3 ise T4’ün karaciğer, böbrek, beyin ve ciltte parçalanması sonucu ortaya çıkar. Etkileri emildikten kısa zaman sonra başlar. T3 preparatlarının kandaki yarı ömürleri yaklaşık bir gün kadardır. Bu nedenle günde birkaç kez alınması gerekir.Yakın zamana kadar Tiromel adı altında memleketimizde üretilen T3 preparatı alınan bilgilere göre üretimden kaldırılmıştır. Bu preparatın yerini Almanya’dan ithal edilen ve bazı eczanelerde satılan Tybon almıştır. T3 tedavisi aşağıdaki durumlarda uygulanır:
• Tiroit kanserlerinde
• Kısa zamanda ötiroit hale getirilmek istenen hastalarda
Levotiroksin tedavisinde tedavi dozu ne olmalı?
Tedavi dozu her hastaya göre değişmektedir. Doz ayarlanması tecrübeli hekim tarafından yapılmalıdır. Örneğin hipotiroidisi olan kalp hastalarında tiroksine küçük dozlarda başlanır ve birkaç hafta sonra doz küçük miktarda artırılarak en uygun doz bulunmaya çalışılır. Bazı ilaçlar levotiroksin metabolizması artırdığından bu hastalarda levotiroksin dozu daha fazla olmalıdır. Levotiroksin tedavisi diğer ilaç tedavileri ile birlikte uygulanabilir.
Birçok hasta levotiroksin tedavisini ömür boyu uygulaması gerekir. Levotiroksin her gün ve sabahları aç karnı alınması gerekir. Her hangi bir nedenle unutulan levotiroksin, aynı gün aç karnı veya ertesi gün alınmalıdır. Aç karnı alınmasındaki neden emilişinin güç olmasındandır. Demir, kolesterol düşürücü bazı ilaçlar ve bazı mide ilaçları (kompensan, talcid, gaviscon)) levotiroksinin emilişini önlemektedir. Bu nedenle levotiroksin bu preparatlardan 2 saat önce alınmalıdır.

Levotiroksin tedavisinde hekim hastayı nasıl takip eder?
Özellikle Hipotiroidi hastalarında küçük dozlarla tedaviye başlanır ve 2-3 ayda bir hasta muayene edilerek doz ayarı yapılır. En uygun doz bulunduktan sonra hastanın durumuna göre daha uzun süreler ile.(6-12 ay) hasta muayene edilir. Özellikle östrojen preparatı alındıktan sonra (menopoz veya doğum kontrolü) ve hamilelik sırasında T4 ihtiyacı artacağından kontroller daha sık (3 ay aralıklarla) yapılır. Yine doğumdan 3-4 ay sonra doz ayarlaması için hastanın kontrolü gerekir.
Hamilelikte levotiroksin tedavisi uygulanır mı?
Hamilelik sırasında levotiroksin tedavisi uygulanabilir. Özellikle Hipotiroidi tanısı konan hamile hastalarda bu tedavinin uygulanması bebeğin gelişimi açısından çok önemlidir. Yapılan çalışmalarda tedavi uygulanamayan hipotiroidili hanımlardan doğan bebeklerde beyin ve diğer organlarının tam olarak gelişmediği gösterilmiştir. Bu nedenle hamile hanımların özellikle hamileliklerinin son 3 ayında kandaki tiroit hormon düzeylerinin normal olması bebeğin gelişimi açısından oldukça önemlidir.
Levotiroksin tedavisi altındaki kadınlar çocuklarını emzirebilirler mi?
Levotiroksin süte geçen bir hormondur. Buna rağmen uygun dozlarda alındığında çocuğun emzirilmesinde bir sakınca yoktur.
Levotiroksin tedavisinin (Tefor, Levotiron, L-Thyroxine) yan etkileri nelerdir?
En sık sorulan sorulardan biridir. Bunlar:
• Geçici saç dökülmesi
• Osteoporoz
• Kalp ritminde bozukluk


Levotiroksin tedavisinin kemik yoğunluğu üzerine etkisi var mı?
Birçok hasta levotiroksin tedavisinin kemik yoğunluğunu çok etkilediğini ve bu nedenle ilacı bırakmak istediğini söylemektedir. Bunun nedeni de bazı hekimlerin levotiroksin tedavisinin kesinlikle kemik erimesine neden olacağını söylemelerinden kaynaklanmaktadır. Halbuki bunun gerçekle ilgisi yoktur. Levotiroksin tedavisi ile kemik erimesi arasındaki ilişki yapılan birçok araştırma ile gösterilmeye çalışılmıştır. Önceleri yapılan çalışmalarda fazla miktarda tiroksin alan hastalarda kemik yoğunluğunun azaldığı gösterilmişse de daha sonra yapılan birçok çalışmada bu bulgu teyit edilmemiştir. Diğer yandan doktor kontrolü altında uygulanan ve uygun dozlarda kullanılan levotiroksin tedavisinin böyle bir sonuca neden olması mümkün değildir.

Levotiroksin tedavisinin kalp üzerine etkisi nedir?
Levotiroksin dozunun aşırı verilmesi sıkıntı ve zaman zaman çarpıntıya neden olabilir. Ancak yaşlı hastalarda aşırı doz aritmilere de neden olabilir. Hastanın aşı ve Hipotiroidi derecesine göre uygun dozlar kullanıldığı takdirde bu sonuçlar ortaya çıkmaz.

__________________