KOOLPA

Alvertis

Balon yelken, rüzgarı teknenin kıç tarafından alarak yelken seyrindeki yelkenli teknelerin açtığı hekzagonel şekilde olan ve torbaya benzeyen bir yelken türüdür. Amacı rüzgarın çarptığı yüzeyi genişleterek daha fazla rüzgar yakalamak ve bunun sonucunda tekneyi daha hızlı götürebilmektir. Yapıları bakımından İki ana tip balon çeşiti vardır. Yapısı bakımından simetrik olana simetrik balon (spinnaker) , yapısı bakımından asimetrik olana da asimetrik balon (gennaker) adı verilir. Bu iki tip balonda farklı donanımlarla farklı tip teknelerde kullanılır. Özellikle hafif rüzgarlarla balon yelkenler, teknelerin hızında çok etkili olur.






Simetrik balon yelkenler
Yandaki şekilde görüldüğü gibi simetrik balonu yukarıdan aşağıya doğru tam ortasından ikiye kesersek kalan iki parçada simetirk olacaktır. Simetrik balonun üst yakasına tepe, yan kısımlarına güngörmez, üst çapraz yanaklarına omuz adı verilir. İskotalar ise balonu kontrol etmemize yarayan halatlardır ve bağlandığı köşelere iskota köşesi denir. Rüzgaraltı ve rüzgarüstü olmak üzere balonun alt yakasının sancağına ve iskelesine bağlanan iskota ipleri yardımıyla balon yelken kontrol edilir. Simetrik balonlarda gönder adı verilen parça kullanılır.

Gönder parçası
Gönder asimetrik balonlarda kullanılan bir parçadır (yandaki resimde daire içi). Balonu bir poşet gibi düşünürsek, bu poşete rüzgarı doldurabilmek için nasıl iki ucunu açmamız gerekirse bizde gönder yardımıyla simetrik balonun uçlarını açık tutar ve yelkenin formda kalmasını sağlarız. Ayrıca özellikle büyük teknelerde rüzgarüstü balon iskotasının yandaki çarmık tellerinden uzak tutmak için kullanılır. Bu uçlara rüzgaraltını ve rüzgarüstünü kontrol eden halatlar (iskotalar) bağlanarak balon yelken kontrol edilir.
Gönderin yüksekliği ayarlamak için gönderin üstünde ve altında göndere bağlı bir takım ipler bulunur.Gönderin üstünde,gönderi yukarı çekmeye yarayan baskı adı verilen üst baskı ipi bulunurken gene gönderin altına bağlı ve gönderi aşağıya doğru çekmeye yarayan alt baskı halatları bulunur.




Simetrik balon yelken kullanımı
Çift yelkenli teknelerde (sloop armalı) genelde balon yelken basılırken öndeki küçük yelken (flok yada cenova) indilir. Bunun nedeni zaten rüzgar arkadan gelirken bu yelkenlerin, ana yelkenin arkasında kaldıkları için çalışmamalarıdır.
Ayrıca balon yelken basılırken dikkat edilmesi gereken önemli bir nokta balon yakalarının düzgün yerleşip yerleşmediğidir. Eğer balon yelkenin iskotalara bağlı köşeleri karışmış ise balon sekiz şeklinde (karışık) çıkarak hem vakit kaybı hemde istenmeyen sorunlara neden olur. Bu nedenle balon yelken basılmadan önce balon ellenerek iskotala yakaların ayrılması gereklidir.

1)Önce göndere üst ve alt baskı ipleri takılır ve gönder üst baskı yardımıyla yukarı doğru bumba hizzasına kadar çekilir.Alt baskı ipininde boşu alınır çünkü gönderin yerinde durması gerekiyor. Gönder rüzgarüstünde bumbanın uzantısı gibi durmalıdır.
2)Balon mandarı rüzgaraltı taraftan hiçbir çapariz olmadan balonun tepe noktasına takılır çünkü balon yelken rüzgaraltından basılır.
3)Balon yelken, mandar halatı yardımıyla yukarı doğru basılırken rüzgarüstü balon yelken iskotası alınarak bumbanın uzantısı gibi sabitlenir. Daha sonra rüzgaraltı iskotadan balon yelken kullanılır.
Deniz Giray'ın notu : Tüm bu işlemler yapılırken, rüzgarın kıçtan ya da teknenin kıç omuzluklarından gelmesine ve balon iskotalarının kaçırılmasına dikkat edilmelidir. Çünkü balonun istemsiz bir şekilde kaçıp yukarıda sallanması direkte zorlamaya yol açar ve özellikle sert havalarda olumsuz sonuçlara neden olur.




Asimetrik balon yelken ve kullanımı
Asimetrik balon yelken (gennaker) cenovaya benzerdir. Simetrik balon yelkenden yelkenden farkı tek iskota köşesi bulunmasıdır. Karula(alt ve ön kısım) ve tepe kısmı bulunur. Simetrik balonda olduğundan daha farklı bir gönderi vardır. Aslında buna baston da denir. Teknenin önünden dışarı doğru uzanır. Balon yelkenin karula yakası oraya takılır.
Asimetrik balonlar simetrik balonlardan küçük ama cenovalardan büyük olurlar .Asimetirk balonlar ile tam iğnecik pupa seyri biraz yavaş olur çünkü balon yelken anayelkenin rüzgar altında kalarak yeterli rüzgarı toplayamaz. Dolayısıyla rüzgarı kıç omuzluklardan alarak biraz daha geniş apaz seyir yapmak asimetrik balonlar için daha uygundur.